Eerder verschenen nummers
Schrift 251 De knecht
Schrift 251 De knecht
jaargang 42 • nummer 5 • oktober 2010
Ten geleide
De uitgave van de Nieuwe Bijbelvertaling geïllustreerd met werk van Rembrandt plaatst een olieverfschilderij uit 1632 als illustratie bij de eerste twee verzen van Jesaja 44. Een oude grijsaard, met gouden halsketting, staart met waardige blik voor zich uit. Hij kijkt zorgelijk, ook al wijst alles in dit prachtige portret erop dat hij welgesteld is. Op het eerste zicht roept dit werk niet meteen het beeld van een dienaar op. Veeleer zullen we het woord ‘meester’ of ‘heer’ met hem associëren. Wie is deze oude man? Zijn identiteit is onbekend. De Rembrandt-uitgave plaatst hem als passend voor de figuur van Jakob, de knecht van de Heer.
Laat Jesaja 44,1-2 weinig twijfel bestaan over de identiteit van de knecht van de Heer, op tal van andere plaatsen is er onzekerheid of onduidelijkheid over de vraag wie de auteur met de knecht of de dienaar bedoelt. Is bijvoorbeeld in Jesaja 40-55, waar de knechtsliederen een belangrijke rol spelen, de dienaar wel altijd een mens van vlees en bloed? En hoe moeten we de rol van vrouwe Sion zien, die in deze passages opvallend veel aandacht krijgt? Het is niet uit te sluiten dat aan haar taken van de dienaar worden toebedacht. De oudste ons toegankelijke interpretatie van de knechtsliederen vinden we in de Septuagint. Biedt de zienswijze van de Griekse vertalers nieuwe elementen over de knecht? De knechtsgestalte duikt ook op in andere bijbelboeken dan Jesaja, bijvoorbeeld in Psalmen, waar we worden uitgenodigd de beelden te onderzoeken van individuen of groepen die met ‘de knecht’ worden aangesproken.
Schrijvers van de nieuwtestamentische geschriften brengen het leven en sterven van Jezus van Nazaret in verband met de figuur van de knecht die ze uit het Oude Testament kennen. Daarbij heeft de in Jesaja 53 uitgedrukte substitutiegedachte – een persoon lijdt en sterft voor anderen – een blijvende invloed gehad op het latere denken over verzoening.
De gestalte van de knecht spreekt tot onze verbeelding. Wie is deze mysterieuze figuur die weliswaar dicht bij God staat, maar zijn identiteit niet prijsgeeft?
Lut Callaert, redactiesecretaris
Inhoud
| Annemarieke van der Woude | Van persoon naar functie. Het onderzoek naar de knecht in Jesaja 40-55 | 159 |
| Marjo C.A. Korpel | Vrouwe Sion als dienaar van de HEER | 164 |
| Jan Joosten | De knecht in de Septuagint | 169 |
| Meindert Dijkstra | Mozes, de knecht van de HEER | 173 |
| Jan Holman | De knecht(en) in de psalmen | 178 |
| Jean Bastiaens | Jezus in de gestalte van de dienaar van JHWH | 182 |
| Jan van der Watt | Substitutie en anonimiteit | 187 |
| Gerard van Broekhuizen | Naschrift: De knecht als knooppunt | 192 |
Uit elk nummer van Schrift wordt één artikel gratis ter downloading aangeboden. Voor dit nummer is dat Jezus in de gestalte van de dienaar van JHWH van Jean Bastiaens. Hier kunt u dit artikel downloaden:
Bastiaens, Jean: Jezus in de gestalte van de dienaar van JHWH (594.13 KB)